Naast project manager op kantoor hou ik mij in mijn vrije tijd onder andere graag bezig met amateur radio (in het Engels meestal HAM-radio genoemd). Omdat lang niet iedereen (meer) weet wat amateur radio precies is, hierbij eerst even een inleiding.

Er zijn in Nederland circa 14.000 radio amateurs actief. Radio amateurs bevinden zich in alle lagen van de bevolking. Filmsterren, artsen, studenten, politici, vrachtwagenchauffeurs, in de wereld van de radio amateurs kom je ze allemaal tegen. Deze amateurs hebben gemeen dat ze allemaal beschikken over elementaire kennis van radio-techniek en de regels en beginselen aantoonbaar kennen door de door hun behaalde licentie. Zodra een radio amateur deze licentie heeft gehaald mag hij op een van de vele toegewezen amateurbanden een verbinding maken met andere amateurs. Dit kan zowel via spraak als via data (morse, telefax, packet, etc) of beeld. De afstanden die radio amateurs overbruggen  liggen tussen enkele honderden meters tot tientallen duizenden kilometers. Kenmerkend is dat de gemaakte verbindingen van experimentele aard moeten zijn en niet permanent mogen zijn. Radio amateurisme ontstond al snel nadat de eerste radioverbinding in 1901 werd gemaakt door Guglielmo Marconi en er zijn sindsdien altijd radio amateurs geweest.

De meeste draadloze technieken die we nu terugvinden in alledaagse apparaten (afstandsbediening, mobiele telefoon, wifi, GPS, etc) vinden hun oorsprong in experimenten van radio amateurs. Radio amateurs spelen onder andere een grote rol in bijvoorbeeld noodsituaties als alle reguliere  communicatie netwerken uit de lucht raken. Radio amateurs coördineren dan de nooddiensten naar de juiste plaatsen (over de perfecte back-up gesproken). Dit is bijvoorbeeld veelvuldig gebeurd tijdens de watersnoodramp in Zeeland in 1953, maar ook tijdens de Aziatische tsunami in december 2004 en de aanslagen op 11 september 2001 in Amerika.

Vroeger maakten radio amateurs al hun apparatuur zelf met elektronische onderdelen die zij te pakken konden krijgen. Sinds de jaren zestig van de vorige eeuw konden radio amateurs ook kant en klare radio’s kopen die direct bruikbaar waren. Eind jaren tachtig verscheen in deze fabrieks-radio’s langzaam aan steeds meer computertechniek. Was het in het begin alleen nog de frequentie afstemming (PLL) die door de computer werd geregeld, later nam de computer steeds meer functies over zoals bediening, geluidsfiltering, etc. Veel amateurs bekeken dit met argusogen. Men was van mening dat de ziel van de zelfbouw en daarmee de ‘experimentele aard’ van de hobby verloren ging.

Maar zoals het op de meeste gebieden gaat waar de computer zijn intrede doet: de ontwikkelingen vielen niet meer te stoppen. Nu computers steeds krachtiger en kleiner worden is het inmiddels mogelijk om met nog maar enkele elektronische onderdelen, gekoppeld aan een computer, een complete radio (zenden en ontvangen) middels een computer programma te simuleren. Dit wordt ook wel Software Defined Radio genoemd.

Over de voordelen hiervan hoeft niet lang te worden nagedacht: in een enkelvoudige opstelling (één computer met één radio amateur) zijn de voordelen al legio. De computer kan tenslotte bepaalde functies steeds beter uitvoeren naarmate hij sneller en krachtiger wordt. Indien deze computer aan het internet gekoppeld wordt en alle bezoekers van een bepaalde site kunnen allemaal tegelijk naar deze ‘computer-radio’ luisteren (Web SDR), dan gaat er een wereld vol nieuwe mogelijkheden open.

Dit is één van de oplossingen die radio amateurs zelf hebben ontwikkeld om de door de overheid geschonken oudste draaibare radio telescoop ter wereld (Dwingeloo Telescoop) in Drenthe met meerdere radio amateurs via het internet tegelijkertijd te kunnen gebruiken. Nu is het voor radio amateurs ook mogelijk om naar radio signalen uit de ruimte te kunnen luisteren.

Daarmee moet elke radio amateur (voor- of tegenstander van de groeiende impact van computers op de hobby) toegeven dat er steeds meer mogelijkheden ontstaan.

Jim Nijkamp
Project Manager